Huwelijkscontract: wat het is, wat het kost en wanneer naar de notaris

Zonder contract: het wettelijk stelsel

Elk getrouwd koppel heeft een huwelijksvermogensstelsel. Kiezen jullie niets, dan is dat het wettelijk stelsel, ook het wettelijk gemeenschapsstelsel genoemd. Het bestaat uit drie vermogens: het eigen vermogen van elk van jullie, en een gemeenschappelijk vermogen.

Eigen blijft wat je al had vóór het huwelijk, zoals een auto of een bouwgrond, en wat je krijgt via een erfenis of een schenking. Ook schulden van vóór het huwelijk, schulden die aan een erfenis of schenking vastzitten en strikt persoonlijke schulden blijven eigen. Gemeenschappelijk wordt wat jullie tijdens het huwelijk verdienen, zoals loon en huurinkomsten, wat jullie samen kopen, zoals een woning, en elk goed waarvan niet te bewijzen valt dat het eigen is. Gemeenschappelijke schulden zijn schulden die jullie samen aangaan, de kosten van het huishouden en de opvoeding van de kinderen, en schulden ten voordele van het gemeenschappelijk vermogen. Zo staat het op de pagina over het wettelijk stelsel van notaris.be ↗.

De brochure Huwen ↗ van de notarissen noemt een paar gevolgen die je niet meteen verwacht. Geld op een rekening op naam van één van jullie wordt vermoed van jullie allebei te zijn. Een factuur op één naam, van tijdens het huwelijk, bewijst niet dat het goed van die persoon alleen is. Ook de inkomsten uit een eigen goed, zoals de huur van een geërfde woning, zijn gemeenschappelijk. Voor gewichtige zaken, zoals een hypothecaire lening of een woning kopen met gemeenschappelijk geld, tekenen jullie samen. Dagelijkse aankopen doet elk van jullie alleen.

Sommige regels gelden voor elk getrouwd koppel, met of zonder contract. De gezinswoning kan nooit verkocht worden zonder de toestemming van de partner, ook als ze van één van jullie is. Elk van jullie draagt bij in de lasten van het huwelijk, naar verhouding van zijn vermogen. Die basisregels kan geen contract opzijzetten, zegt dezelfde brochure.

Veel koppels maken geen contract, omdat het wettelijk stelsel bij hen past. Dat schrijven de notarissen zelf op notaris.be ↗. Een contract kan het wettelijk stelsel verfijnen met bedingen, maar de kern niet veranderen: alles waarvan niet bewezen kan worden dat het eigen is, blijft gemeenschappelijk. Kunnen jullie je daar niet in vinden, dan kiezen jullie een ander stelsel.

Trouwen met scheiding van goederen

Bij scheiding van goederen blijven jullie financieel onafhankelijk. Er zijn twee vermogens, elk van jullie heeft het zijne, en er is geen gemeenschappelijk vermogen, schrijft notaris.be ↗. Samen iets kopen kan nog altijd. Een woning die jullie samen kopen, is dan van jullie allebei in onverdeeldheid.

Het argument van de notarissen is bescherming tegen schulden. Een gemeenschappelijk vermogen kan dienen als onderpand voor schuldeisers. Bij scheiding van goederen kunnen de professionele schuldeisers van de ene partner geen aanspraak maken op het vermogen van de andere. Als voorbeelden van koppels die dit stelsel misschien verkiezen, noemen de notarissen op notaris.be ↗ koppels van wie een of allebei zelfstandig zijn, en nieuw samengestelde gezinnen.

Het nadeel staat in dezelfde bronnen. Elk houdt zijn eigen inkomen. Stopt een van jullie een tijd met werken, om voor de kinderen te zorgen of door ziekte, dan bouwt die persoon geen eigen vermogen op. Bij een echtscheiding of een overlijden kan dat pijnlijk zijn, schrijft de brochure Huwen ↗.

Een scheiding van goederen zonder extra bedingen heet in de praktijk een zuivere scheiding. Wie de onafhankelijkheid wil houden en toch dat onevenwicht wil opvangen, voegt een verrekenbeding toe. Daarmee krijgt de partner die tijdens het huwelijk minder opbouwde, bij het einde van het huwelijk een vordering op de partner die meer opbouwde. Dat geldt bij een echtscheiding en bij een overlijden. Onderling rekenen jullie dan alsof jullie onder een gemeenschap van goederen getrouwd waren, zonder dat het naar buiten zo lijkt. Bron: notaris.be over verrekeningsbedingen ↗. Sinds 1 september 2018 staat in de wet welke goederen meetellen, hoe groot de vordering is en wanneer de verrekening gebeurt. Jullie mogen daar in het contract van afwijken, volgens de brochure.

Op notaris.be ↗ staan nog twee mechanismen. Een toegevoegd intern gemeenschappelijk vermogen (TIGV) is een pot die jullie samen vullen, vaak met de woning of met spaargeld, terwijl de scheiding naar schuldeisers toe blijft gelden. Een rechterlijke billijkheidscorrectie laat de familierechtbank op verzoek een billijke vergoeding toekennen, als het huwelijk onherstelbaar ontwricht is en het contract onverwachte, nadelige gevolgen heeft.

Algehele gemeenschap

Het omgekeerde van scheiding is de algehele gemeenschap. Alles is gemeenschappelijk, ook wat een van jullie erft of geschonken krijgt, en volgens de brochure Huwen ↗ ook wat jullie al bezaten vóór het huwelijk. Op wiens naam de factuur of de rekening staat, speelt geen rol. Eindigt het huwelijk, door echtscheiding of overlijden, dan wordt alles verdeeld.

De notarissen waarschuwen op notaris.be ↗ dat dat soms onrechtvaardig aanvoelt. Wie tijdens het huwelijk een grote som erft, deelt die bij een echtscheiding. Het stelsel is volgens hen voor koppels die zeer bewust alles met elkaar willen delen, zonder onderscheid. Het voorbeeld dat ze geven: een ouder, kinderloos koppel dat elkaar maximaal wil beschermen en alles aan elkaar wil nalaten.

Keuzebeding, verblijvingsbeding en andere bedingen

Een contract hoeft geen ander stelsel te kiezen. Jullie kunnen het wettelijk stelsel houden en alleen bedingen toevoegen. De notarissen sommen er een paar op, op notaris.be ↗: een opsomming van wie wat bezit, in- en uitbrengbedingen, verrekeningsbedingen, het Valkeniersbeding, en het verblijvings- en het keuzebeding. Wat volgt, is hun uitleg in het kort.

Wat er bij een overlijden gebeurt, verklaart waarom die bedingen bestaan. Zijn er kinderen, dan wordt de huwelijksgemeenschap in principe in twee gedeeld: een helft voor de langstlevende, een helft voor de kinderen, met het vruchtgebruik voor de langstlevende. Zijn er geen kinderen, dan krijgt de langstlevende het gemeenschappelijk vermogen volledig. Een beding van ongelijke verdeling kan de langstlevende meer dan de helft geven, bijvoorbeeld drie kwart. Een beding van voorafname laat de langstlevende vóór de verdeling bepaalde zaken nemen, zoals de gezinswoning met de inboedel. Wil de langstlevende de woning later verkopen, dan hoeven de kinderen niet mee te tekenen. Zo staat het in de brochure Huwen ↗.

Het verblijvingsbeding gaat het verst. Bij het overlijden van de een wordt de ander volle eigenaar van het hele gemeenschappelijk vermogen, en de kinderen erven pas bij het overlijden van de tweede ouder. Het heet ook het "langst leeft, al heeft"-beding. Volgens notaris.be ↗ is het niet meer altijd wenselijk. Sinds 1981 heeft de langstlevende sowieso het vruchtgebruik op de gezinswoning, en het beding is fiscaal zwaar geworden, met mogelijk hoge erfbelasting. Wie een contract van vóór 1981 heeft, laat het volgens dezelfde pagina best eens herzien.

Het keuzebeding is de soepelere variant. Bij het overlijden kiest de langstlevende zelf welke goederen uit de gemeenschap hij of zij in volle eigendom neemt, en welke gewoon via het wettelijk erfrecht verdeeld worden. Die keuze valt op het moment zelf, met zicht op de gezinssituatie en de fiscale gevolgen, en niet jaren op voorhand. Een keuzebeding kan ook in een contract dat verder het wettelijk stelsel houdt, schrijft notaris.be ↗.

Twee bedingen horen vaak bij een bouwproject. Met een inbrengbeding breng je een eigen goed in het gemeenschappelijk vermogen, bijvoorbeeld de bouwgrond van een van jullie waarop jullie samen de gezinswoning bouwen. Dat moet bij notariële akte, schrijft notaris.be ↗. Zonder zo'n regeling is een huis op de grond van één partner volgens de brochure Huwen ↗ ook enkel van die partner, ook als jullie het samen betalen. Een uitbrengbeding doet het omgekeerde: het haalt een goed uit de gemeenschap terug naar een eigen vermogen. Het Valkeniersbeding is er voor nieuw samengestelde gezinnen. Het kan het erfrecht van de nieuwe partner beperken ten voordele van de kinderen uit een vorige relatie.

Wanneer naar de notaris, en hoe het gaat

Maak de afspraak vóór de trouwdatum. notaris.be ↗ schrijft dat een huwelijksovereenkomst vóór het huwelijk goedkoper uitvalt dan erna, omdat de notaris na de trouw meer formaliteiten heeft. Jullie kiezen de notaris vrij, en sluiten het contract samen bij die notaris. Volgens de brochure Huwen ↗ is een eerste gesprek doorgaans gratis. Vraagt jullie dossier een grondige studie, dan maken jullie vooraf duidelijke afspraken over de vergoeding.

Neem naar dat gesprek mee wat jullie hebben en wat jullie van plan zijn: een woning of een bouwgrond, een eigen zaak, kinderen uit een vorige relatie, een erfenis die eraan komt. Dat zijn de situaties die de notarissen zelf noemen als momenten om over jullie stelsel na te denken. In het contract kan een opsomming staan van wat elk van jullie bij het huwelijk bezit. Het contract is dan zelf het bewijs, en het kan niet verloren gaan: de notaris bewaart het origineel en jullie kunnen altijd een afschrift krijgen, schrijft de brochure Huwen ↗.

Na de ondertekening registreert de notaris de akte in het Centraal Register van Huwelijksovereenkomsten. Bij de huwelijksaangifte hoeven jullie daarom geen attest van de notaris meer voor te leggen, schrijft Vlaanderen.be ↗. Het register wordt beheerd door de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat. Het bevat geen akten, alleen gegevens erover, zoals het toepasselijke huwelijksvermogensstelsel, volgens de fiche van het Centraal Register op de site van de authentieke bronnen ↗.

In de trouwchecklist van Ringske staat het gesprek met de notaris als optionele taak op 180 dagen voor de trouwdatum. Op de tijdlijn per maand valt het in de periode van negen tot zes maanden voor de trouw. Zo blijft er tijd voor een tweede gesprek als jullie twijfelen, en hangt het contract niet aan de laatste weken voor de trouw.

Wat een huwelijkscontract kost

Geen contract kost niets bij de notaris. Willen jullie er wel een, dan is het ereloon van de notaris wettelijk begrensd. In het tariefbesluit dat notaris.be publiceert, staat bij de huwelijksovereenkomst minimum 8,55 euro en maximum 195 euro. Een tegenbrief krijgt hetzelfde honorarium, maar overeenkomst en tegenbrief samen mogen niet meer dan 195 euro bedragen. Bron: het tariefbesluit op notaris.be ↗.

Dat plafond is het ereloon, niet de hele factuur. De federatie van notarissen schrijft op notaire.be ↗ dat je voor een gewoon huwelijkscontract, zonder overdracht van een onroerend goed, kunt rekenen op 400 tot 600 euro. Het hangt af van jullie situatie en van hoe ingewikkeld het contract is. Die vork is een raming van de federatie, geen tweede wettelijk tarief. Een schenking in het contract heeft een eigen schaal in het tariefbesluit. Vraag de notaris vooraf een raming voor jullie dossier.

Een wijziging tijdens het huwelijk staat in hetzelfde tariefbesluit op 222 euro ereloon, met of zonder inbreng en met of zonder beding van ongelijke verdeling. Gaat de wijziging samen met een vereffening en verdeling van het gemeenschappelijk vermogen, dan geldt een schaal op de bruto-baten, geen vast bedrag. Alle publieke bedragen voor de trouw, ook die van gemeenten, staan bij wat een trouw kost. Zet de raming van de notaris als vast bedrag in jullie trouwbudget.

Later wijzigen

Een huwelijkscontract kan je op elk moment laten aanpassen, schrijft notaris.be ↗, bijvoorbeeld na de aankoop van een woning, de komst van kinderen of de start van een eigen zaak. Ook wie zonder contract trouwde, kan later nog een contract maken dat van het wettelijk stelsel afwijkt. Er komt geen rechtbank aan te pas, alleen een of meer notariële akten, volgens de brochure Huwen ↗.

Jullie gaan samen naar de notaris, die een wijzigingsakte opmaakt. Stappen jullie over naar een volledig ander stelsel, dan is soms eerst een boedelbeschrijving nodig, schrijft notaris.be ↗. Volgens de brochure Huwen ↗ is die inventaris nodig als een van jullie erom vraagt, en bij een overstap naar een totaal ander stelsel, zoals van scheiding van goederen naar het wettelijk stelsel. De notaris zorgt binnen de maand voor de bekendmaking: voor de meeste wijzigingen een uittreksel in het Belgisch Staatsblad, en een registratie in het centraal register. Een wijziging vraagt meer formaliteiten, onderzoek en nazicht dan een contract vóór de trouw, en kost daarom meer.

Samenwonen of trouwen

Wie wettelijk samenwoont, legt een verklaring af bij de gemeente. Er is dan geen gemeenschappelijk vermogen. Elk houdt zijn eigen goederen, de inkomsten daaruit en de opbrengst van zijn werk. Wel is de gezinswoning beschermd, dragen jullie bij in de lasten naar jullie mogelijkheden, en zijn jullie samen aansprakelijk voor normale schulden voor het huishouden en de kinderen. Bron: notaris.be over wettelijk samenwonen ↗.

Het grootste verschil zit bij een overlijden. Feitelijk samenwonenden erven niet van elkaar, tenzij er een testament is. Gehuwden zijn volgens notaris.be ↗ het best beschermd: de wet geeft de langstlevende de hele nalatenschap in vruchtgebruik. Wat er meer kan, hangt af van het stelsel en van de bedingen in jullie contract.

Als een van jullie geen Belg is

Is een van jullie geen Belg, of gaan jullie na de trouw in het buitenland wonen, dan is het Belgische huwelijksvermogensrecht niet vanzelf van toepassing. Sinds 29 januari 2019 geldt daarvoor een Europese verordening, die ook België toepast. Ze bepaalt welk nationaal recht geldt voor het vermogen van internationale koppels, schrijft het Europese e-justitieportaal ↗. Vertel de notaris dus over jullie nationaliteiten en over waar jullie gaan wonen. Wat er bij de aangifte verder bijkomt, staat bij trouwen als een van jullie geen Belg is.